Wszystko na ziemi jest dla człowieka

"Człowiek jest stworzony" (Ćd 23). W centrum fundamentu Ćwiczeń duchownych znajduje się Bóg, który jest początkiem i końcem, Alfą i Omegą wszystkiego, co istnieje: Ja sam, Ja jestem pierwszy i Ja również ostatni (Iz 48, 12); Któż jest do Mnie podobny? […] Czy jest jakiś bóg oprócz Mnie? (Iz 44, 7-8).

Fundament podkreśla radykalne odniesienie człowieka do Boga Stwórcy. Jednak cała refleksja zaczyna się od człowieka, który zadaje sobie podstawowe pytania: Kim jestem? Skąd pochodzę? Jaki jest sens i cel mojego istnienia? Ku czemu zmierzam?

Bóg Stwórca powołał nas do życia, dzieląc się z nami swoim istnieniem. Jeśli istnieję, jestem, to znaczy, że Ten, który jest: Jestem, który jestem (Wj 3, 14), pomyślał o mnie i pragnął mojego istnienia: Zanim ukształtowałem cię w łonie matki, znałem cię (Jr 1, 5). Kiedy Stwórca zdecydował, że mnie stworzy, powołał mnie do jestestwa z niczego. Zatem jestem z Boga i wszystko, co mnie stanowi, jest własnością Boga. W Nim bowiem żyjemy, poruszamy się i jesteśmy (Dz 17, 28).

Nasze istnienie i wszelkie dobro mamy od Boga Stwórcy: Cóż masz, czego byś nie otrzymał? (1 Kor 4, 7). Zatem naszą pierwszą, fundamentalną relacją, w której zaistnieliśmy, jest relacja do Trójjedynego Boga, który nas stworzył na swój obraz (Rdz 1, 27). Św. Katarzyna Sieneńska w Dialogu o Bożej Opatrzności pisze: "Zakosztowałam i światłem mojego umysłu w świetle Twoim ujrzałam Twoje przepastne głębiny, Trójco wieczna, i piękno Twojego stworzenia. A oglądając siebie w Tobie, ujrzałam, że jestem Twoim obrazem. Bo ze swej mocy, wiekuisty Ojcze, i mądrości, którą jest Syn Twój Jednorodzony, udzieliłeś mi; a Duch Święty, który od Ciebie i od Syna pochodzi, dał mej woli zdolność kochania Ciebie".

Boga chwalić, czcić i Jemu służyć

Ojciec Ignacy w fundamencie pisze: "Człowiek jest stworzony, aby Boga, Pana naszego, chwalił, czcił i Jemu służył, a przez to zbawił duszę swoją" (Ćd 23). "Chwalić" Pana Boga znaczy przede wszystkim dostrzegać i przyjmować od Boga wszelkie dary Jego miłości, nasycać się nimi oraz dziękować za nie Dawcy wszelkiego dobra: O Panie, nasz Boże, jak przedziwne Twe imię po wszystkiej ziemi (Ps 8, 2); Dziękuję Ci, że mnie stworzyłeś tak cudownie, godne podziwu są Twoje dzieła (Ps 139, 14).

Jesteśmy stworzeni nie po to, aby Bogu coś dawać, ale przede wszystkim po to, aby najpierw od Niego przyjmować i w duchu wdzięczności Go błogosławić, wielbić i chwalić, gdyż wielkie rzeczy uczynił mi Wszechmocny (Łk 1, 49). Św. Ignacy podkreśla w liście do siostry Teresy Rejadell, że kiedy mówi ona: "Chrystus daje mi wielkie pragnienie służenia Mu", to tak naprawdę chwali Boga: "Oddajesz chwałę Panu, ponieważ ujawniasz Jego dary i przez to samo chlubisz się w Nim samym, ale to «chlubienie się» nie jest chwaleniem siebie, gdyż nie sobie przypisujesz te łaski".

Przyjęcie przez nas daru naszego życia i całego wszechświata wyzwala w naszym sercu pragnienie odpowiedzi miłością na Miłość. Formami radosnej i wdzięcznej odpowiedzi jest postawa czci i służby Panu Bogu. "Czcić" Pana Boga, znaczy uszanować i wypełnić Jego wolę, która nie jest dla człowieka upokorzeniem, ale zawsze źródłem prawdziwego pokoju i szczęścia. Cześć wobec Pana Boga wynika ze świadomości, że człowiek stoi przed Bogiem chwały, Wszechmogącym Ojcem, który miłuje ludzi nieskończoną miłością. Doświadczenie takiej miłości rodzi pragnienie czci oddawanej Stwórcy i Panu, pragnienie spełniania wszystkiego dla Jego czci i miłości. My miłujemy Boga, ponieważ Bóg sam pierwszy nas umiłował (1 J 4, 19). Miłość zaś polega na tym, abyśmy postępowali według Jego przykazań (2 J 6).

"Służyć" Panu Bogu, to włączyć się z wielką wdzięcznością i mocą w zbawczy plan Trójcy Przenajświętszej wobec człowieka i całego wszechświata na wzór Jezusa Chrystusa, naszego Zbawiciela. Służyć Panu Bogu, to nie tylko szczerze modlić się do Niego, ale także podejmować wszelkie dobre czyny z wdzięcznej miłości do Stwórcy. To na przykład promowanie sprawiedliwości, praca zawodowa i zaangażowanie w rodzinie. Przyjmowanie faktycznej miłości Boga Stwórcy i odpowiadanie na nią na wzór Jezusa Chrystusa jest najgłębszym szczęściem człowieka, jego zbawieniem.

Dary Pana Boga

W drugim zdaniu fundamentu św. Ignacy zaprasza nas do rozważenia sensu istnienia nie tylko nas samych, ale także wszystkich innych stworzeń. Tym samym proponuje nam pogłębienie wcześniejszych treści, zaprasza nas do odkrywania zasadniczego sensu istnienia wszystkich innych stworzeń Pana Boga.

Chcemy zatem przywołać w pamięci i rozważyć wszystkie stworzenia, które są adresowane przez Stwórcę jakby szczególnie do nas, które sprawiają nam duchową radość i wzbudzają szczere uczucie wdzięczności. W tym celu możemy posłużyć się kluczem hierarchii ważności stworzeń, na przykład: świat stworzonych duchów (aniołowie, mój Anioł Stróż), świat ludzi (Matka Najświętsza, prorocy, Apostołowie, święci i błogosławieni, nasi rodzice, krewni, przyjaciele, znajomi będący szczególnym Bożym darem dla nas), świat zwierząt, roślin, świat całej przyrody (góry, doliny, morza, jeziora, piękne krajobrazy przyrody, wschody i zachody słońca, pory roku itd.), świat natury martwej itp. Które ze stworzeń napełniały mnie dotąd duchowym zachwytem dla Boga Stwórcy, Dawcy wszelkiego dobra i nadal wzbudzają we mnie radosną wdzięczność dla Jego faktycznej miłości?