Co grozi dzieciom rozwiedzionych rodziców?

Lista niebezpieczeństw mogących spotkać dzieci z rozbitych rodzin nie powinna napawać rozwiedzionych rodziców lękiem ani wzbudzać w nich poczucia winy, nie jest ona pełna i nie dotyczy wszystkich dzieci i rodzin, jej znajomość może jednak pomóc we wczesnym rozpoznaniu i złagodzeniu zagrożenia u dziecka, duże obciążenie psychiczne dziecka zależy od ilości czynników ryzyka, czynniki ryzyka mogą zostać częściowo przeobrażone w czynniki ochronne, które pomagają pozytywnie wpłynąć na rozwój dziecka.

Jakie są zatem największe zagrożenia dla dzieci rozwiedzionych rodziców?

Przejmowanie za dużej odpowiedzialności w rodzinie

Jednym z największych niebezpieczeństw, na które narażone są dzieci rozwiedzionych rodziców, jest „parentyfikacja". Dziecko przejmuje w rodzinie za dużo odpowiedzialności i „przesuwa się" z tego powodu na poziom osoby dorosłej . Widzi, że rodzice konfrontowani są z za dużą liczbą wymagań i problemów i nie potrafią im podołać. Dochodzą do tego zwątpienie i samotność wielu rodziców, uzasadnione życzenie, żeby ktoś im pomógł w tych wszystkich obowiązkach, i szukanie partnera do rozmowy. W ten sposób automatycznie i bez zamiaru rodziców powstaje relacja, która stawia dzieci całkowicie na równi z dorosłymi. Taki układ na początku ma niekoniecznie tylko wady. Wiele dzieci czyni szybki postęp w rozwoju, nabywa nowych umiejętności i wcześniej dojrzewa. Może nauczyć się dobrze formułować myśli, współczuć z drugą osobą i jej słuchać.

Taka sytuacja prowadzi jednak nierzadko do tego, że rodzice więcej opowiadają swoim dzieciom lub powierzają im sprawy, które dawniej omawiali tylko ze współmałżonkiem. Dzieci często czują się przez to docenione i wyróżnione, ale także przeciążone. W ten sposób powstaje sytuacja, w której dzieci w swojej nowej roli otrzymują wiele akceptacji i uznania, ale często są również obarczane za dużą odpowiedzialnością. W takim układzie zacierają się granice między pokoleniami, co jest źródłem problemów z autorytetem rodziców. Dzieci nie akceptują już żadnych granic lub chcą je same ustalać. Na zewnątrz sprawiają wprawdzie wrażenie niezależnych i dojrzalszych niż inne dzieci, często jednak brakuje w ich zachowaniu dziecięcej spontaniczności i robią wrażenie „małych dorosłych". Może poza tym dochodzić do zażartej konkurencji wobec nowych partnerów rodziców.

Przecenianie własnych sił

Przypisanie dzieciom podczas kryzysu rozstania większej odpowiedzialności i prawa współdecydowania sprawia, że niektóre z nich, zwłaszcza chłopcy, zaczynają się przeceniać. Sytuacja staje się krytyczna wtedy, gdy wymagania dzieci wobec samych siebie znacznie przekraczają rzeczywiste możliwości, jakimi dysponują w swoim wieku. Rozwija się w ten sposób zupełnie nierealistyczny, „krzywy" obraz samych siebie. To utrudnia im dopasowanie się do pewnych sytuacji, uznanie własnych granic w działaniu i proszenie innych o pomoc.

Następnym zagrożeniem, jakie pojawia się u dzieci w końcowych klasach szkoły podstawowej i w wieku dorastania, jest utrata poważania i szacunku wobec rodzica. Matka jest, na przykład, traktowana bardziej jak siostra, a zatem niejako osoba mająca autorytet. Ojciec może być wyzywany i obrażany. Taka sytuacja ma miejsce zwłaszcza wtedy, gdy drugi rodzic albo osoba trzecia w obecności dzieci kwestionuje lub obniża wartość kompetencji wychowawczych rodzica opiekującego się dzieckiem na co dzień. Przez to szczególnie rozwiedzione matki dzieci w wieku dorastania mają trudności z ich wychowywaniem i z konsekwentnym wyznaczeniem im koniecznych granic. Również szacunek wobec ojca może zostać osłabiony, a jego umiejętności kontaktu z dziećmi zakwestionowane. Dzieci i młodzież pozbawione są przez to niezbędnego dobrego rodzicielskiego autorytetu, który sprawia, że się nie przeceniają i akceptują konieczne ramy wychowania.

Zmniejszająca się wydolność wychowawcza rodziców

Zanim dojdzie do rozstania, długotrwałe konflikty mogą sprawić, że rodzice są tak skoncentrowani na sobie i zajęci własnymi kłopotami, że poświęcają dzieciom za mało czasu. Samotnie wychowujący rozwiedzeni rodzice często mają trudności z pogodzeniem egzystencjalnych problemów dnia powszedniego, jak brak pieniędzy, brak opieki nad dziećmi czy też walka o utrzymanie odpowiedniego poziomu życia, z opieką i wychowaniem dzieci. Dla dzieci natomiast wyprowadzka z domu jednego z rodziców jest często mniej obciążająca niż zmniejszenie się umiejętności wychowawczych.

Kryzysy takie jak rozstanie lub rozwód rodziców często prowadzą do tego, że rozwój dziecka nie przebiega harmonijnie, że tak zwane normalne zadania rozwojowe nie są przez dziecko wypełniane lub nie udają się przejścia między poszczególnymi fazami rozwojowymi. Łatwo zatem zrozumieć, że dzieci doświadczające rozwodu rodziców w starszym wieku, na pytanie, jaka była największa strata spowodowana rozwodem, odpowiadały, że była nią utrata rodzicielskiej siły wychowawczej.