Depresja - co czują bliscy?

Jak bliscy odczuwają depresję chorego członka rodziny? Depresja poważnie obciąża życie w rodzinie i relacje między jej członkami. Jak pokazują badania, funkcjonowanie rodzin, w których żyje osoba z depresją, zmienia się bardziej niż w rodzinach, gdzie wystepują inne choroby. Wachlarz reakcji emocjonalnych członków najbliższej rodziny chorych na depresję jest szeroki:

Kiedy ktoś, kogo kochasz, jest w depresji...

...czujesz się zagubiony, przerażony, zmieszany

Ponad połowa pytanych w badaniach podała, że depresja współmałżonka wywołuje w nich poczucie straty, poczucie winy i smutek. Takie reakcje emocjonalne w większym stopniu dotyczą kobiet niż mężczyzn. Poczucie winy karmi się niepewnością co do przyczyny depresji. Poczucie winy jest destrukcyjne, a właściwie nawet niszczące. Szczególnie dzieci reagują w ten sposób, mając skłonność do obwiniania się o to, że ojciec czy matka źle się czują. Dzieci zamykają się wtedy w sobie, tracą poczucie pewności siebie, stają się nieufne, krążą w myślach ciągle wokół tego tematu. Sytuacja ta może być zaczynem rozwiniętej u nich później depresji. Także osoby dorosłe mogą reagować poczuciem winy z powodu depresji współmałżonka, co dla niego staje się dodatkowym obciążeniem. Jest niejako tak, jak gdyby współmałżonek depresyjny musiał rozgrzeszyć wszystkich pozostałych, uwolnić ich od poczucia winy. Na to jednak często nie ma on siły, a poza tym sytuacja ta wyzwala w nim emocje ambiwalentne i nieuświadomione wobec członków rodziny.

Wyniki badań małżonków pacjentów z zaburzeniami dwubiegunowymi wskazują, że ponad połowa badanych nigdy nie poślubiłaby swych partnerów, gdyby byli wcześniej świadomi rozmiaru obciążeń, które depresja niesie z sobą zarówno dla samego chorego, jak i całej rodziny. Myśli o rozwodzie zalicza się do częstych subiektywnych reakcji na tę sytuację. Z jednej strony są one odbiciem powstałych równolegle z sytuacją trudności w relacji i komunikacji z partnerem depresyjnym. Z drugiej strony wielu współmałżonków zdrowych czuje się tak obciążonych, że najchętniej uwolniliby się od wszystkich tych problemów. Taką postawę manifestuje w badaniach około połowa pytanych, przy czym tu także w odczuciu subiektywnym bardziej obciążone są kobiety niż mężczyźni. Wyobrażanie sobie odejścia można rozumieć jako próbę ucieczki z sytuacji bez wyjścia. Zarazem łączy się ono z doświadczaniem poczucia winy, ze złością na partnera chorego i z lękiem przed pozostawieniem go samego. Jeśli porównać wypowiedzi współmałżonków pacjentów depresyjnych z wypowiedziami współmałżonków pacjentów z problemem alkoholowym, to ci pierwsi wydają się o wiele bardziej zrezygnowani, jeśli chodzi o spojrzenie na sytuację rodzinną; mają słabszą nadzieję na pozytywny rozwój zdarzeń niż ci drudzy.

Bliscy pacjentów depresyjnych odczuwają często beznadziejność, rezygnację i zniechęcenie. Może to doprowadzić u nich do reakcji depresyjnych. Zdarza się to szczególnie wtedy, gdy poczucie beznadziejności utrzymuje się przez dłuższy czas i łączy się z poczuciem bezsilności – przekonaniem, że nie można pomóc współmałżonkowi. Poczucie winy lub istniejąca jednocześnie złość wobec partnera depresyjnego oraz odczuwanie całej sytuacji jako beznadziejnej są częste u współmałżonków osób z depresją. Taki splot poczucia winy, złości i smutku może wyrażać się w narzekaniach i drażliwości.