Dietrich von Hildebrand i narodowy socjalizm

WAM

Książka jest całościową i wyczerpującą analizą emigracyjnej publicystyki antynazistowskiej Dietricha von Hildebranda na łamach wiedeńskiego czasopisma "Der christliche Ständestaat" z uwzględnieniem jej teologiczno-filozoficznych źródeł - katolicyzmu i fenomenologii realistycznej.

 

Kontekstem wspomnianej działalności publicystycznej Hildebranda była rzeczywistość społeczno-polityczna Austrii w latach 1933-1938, w której autorytarny katolicki rząd dążył do zachowania odrębności Austrii od Trzeciej Rzeszy oraz zmagał się z wpływami socjalistów i narodowych socjalistów.

 

 

 

 

 

 

 

 

Dietrich von Hildebrand wobec narodowego socjalizmu - zobacz więcej

 

 

WSTĘP

 
Niemiecki filozof Dietrich von Hildebrand swój pięcioletni pobyt w Austrii (1933-1938) poświęcił publicznej krytyce narodowego socjalizmu. Większość jego antynazistowskich artykułów powstała w latach 1934-1936. To publicystyczne zaangażowanie było wyrazem jego postawy filozoficznej, wynikało z poczucia etycznego i chrześcijańskiego obowiązku. Sam określił to następująco: „To nie ja wszedłem w politykę, to polityka przyszła do mnie". Jak zauważa Josef Seifert we wstępie do zbiorowego opracowania poświęconego walce Hildebranda z narodowym socjalizmem, bezwarunkowe odrzucenie narodowego socjalizmu przez Hildebranda było ścisłą, logiczną konsekwencją jego personalistycznej i realistycznej postawy filozoficznej.
 
Sprzeciw Dietricha von Hildebranda wobec narodowego socjalizmu wynikał z dążenia do ratowania wartości kultury chrześcijańskiego Zachodu, dla których to wartości nazizm stanowił śmiertelne zagrożenie. Był to przede wszystkim spór natury filozoficznej, mający jednak bardzo konkretne implikacje w sferze politycznej i pociągający za sobą daleko idące konsekwencje praktyczne dla filozofa, aż do narażenia własnego życia i konieczności kilkakrotnej emigracji włącznie.
 
Motywem podjęcia pracy nad niniejszą książką było przekonanie, że myśl i działalność antynazistowska Dietricha von Hildebranda zasługują na przypomnienie i ponowne przemyślenie. Fakt, że przez reżim narodowosocjalistyczny uważany był za jednego z głównych przeciwników, świadczy o jego wyjątkowej przenikliwości intelektualnej, jak i o bezkompromisowości moralnej -gotowości do poniesienia najwyższych ofiar w obronie uznawanych prawd i wartości. Za Martinem Kuglerem należy podkreślić, że Dietrich von Hildebrand sformułował jednoznacznie negatywną diagnozę narodowego socjalizmu już na bardzo wczesnym etapie rozwoju tego ruchu.
 
Kolejnym argumentem, przemawiającym za podjęciem tematu sporu Hildebranda z nazizmem, był fakt niemal zupełnej nieobecności tej tematyki na polskim rynku wydawniczym. Wprawdzie myślą Hildebranda zajmowało się grono polskich etyków (A. Siemianowski ,T. Biesaga, W. Galewicz, J. Gorczyca, J. Galarowicz i inni), ale jedyną znaną mi książką podejmującą temat antynazistowskiej krucjaty Hildebranda w języku polskim jest tłumaczenie biografii Dietricha von Hildebranda Dusza lwa pióra jego drugiej żony Alice von Hildebrand (wydanie angielskie 2000, tłumaczenie polskie 2008).
 
Jan Galarowicz wśród powodów, dla których Dietrich von Hildebrand, mimo swojego znaczącego dorobku, pozostaje myślicielem stosunkowo mało znanym, wymienia następujące:
 
Jednym przeszkadza fakt, że Hildebrand był katolikiem i autorem tekstów religijnych, innym, że nie był tomistą niektórzy mają mu za złe jego krytyczne stanowisko wobec tego, co dzieje się w Kościele posoborowym; dla innych wyrzutem jest jego jednoznaczne i zdecydowanie negatywne stanowisko wobec narodowego socjalizmu i komunizmu.
 
Poza wspomnianą biografią najważniejsze źródła oraz opracowania dotyczące politycznej myśli Hildebranda dostępne są w języku niemieckim. Podstawowym materiałem źródłowym są artykuły Dietricha von Hildebranda zamieszczone w czasopiśmie „Der christliche Standestaat" (dalej: CS). Główne artykuły opublikowane przez Hildebranda w prowadzonym przez niego antynazistowskim czasopiśmie „Der christliche Standestaat" zostały zebrane w książce: Dietrich von Hildebrand, Memoiren und Aufsatze gegen den Nationalsozialismus 1933-1938 opracowanej przez Ernsta Wenischa we współpracy z Alice von Hildebrand i Rudolfem Ebnethem . Obok wyboru artykułów zbiór ten zawiera obszerne fragmenty pamiętników filozofa, wybrane przez jego żonę z liczącego ponad 5000 stron rękopisu, oraz komentarze i wspomnienia świadków. W czasie gdy pisałem tę książkę, fundacja Hildebrand Legacy Project z USA przygotowywała tłumaczenie Memoiren und Aufsatze na język angielski. Do ważniejszych publikacji Hildebranda związanych z tematem pracy należą również: traktat z filozofii społecznej Metaphysik der Gemeinschaft oraz biografia kanclerza Dollfussa, zatytułowana Engelbert Dollfuss. Ein katolischer Staatsman , w której Dietrich von Hildebrand zawarł entuzjastyczną ocenę dokonań kanclerza w kontekście panującej wówczas sytuacji politycznej. Kilka dodatkowych artykułów Hildebranda zamieścił Josef Seifert w zbiorowym opracowaniu Dietrich von Hildebrands Kampf gegen den Nationalsozialismus (1998), zawierającym oprócz tego analizy pióra Ernsta Wenischa, Paula Stockleina i Josefa Seiferta . Istotny jest również, wydany w 1955 roku, zbiór rozpraw i wykładów Hildebranda zatytułowany Die Menschheit am Scheideweg, zawierający między innymi przedruki artykułów i wykładów z lat trzydziestych XX wieku.
 
Bardzo wysoko ceni Dietricha von Hildebranda obecny papież Benedykt XVI. We wstępie do biografii Hildebranda ówczesny kardynał Joseph Ratzinger napisał:
 
Dietrich von Hildebrand był człowiekiem wyjątkowym pod wieloma względami. Jego liczne pisma poświęcone filozofii chrześcijańskiej, teologii duchowości i obronie nauczania Kościoła sytuują go w gronie wielkich myślicieli dwudziestego wieku. Stanowczy zaś i zdecydowany sprzeciw wobec totalitaryzmu, czy to w formie narodowego socjalizmu, czy marksizmu-leninizmu - przekonanie, za które w ciągu swojego życia zapłacił ogromną cenę, odzwierciedla pełną klarowność jego wizji moralnej i gotowość cierpienia za to, co uważał za prawdę. (...) osobiście jestem przekonany, że gdy kiedyś w przyszłości zostanie napisana intelektualna historia Kościoła katolickiego dwudziestego wieku, Dietrich von Hildebrand będzie uznany za jedną z najwybitniejszych postaci naszych czasów.
 
Badania nad antynazistowską spuścizną Hildebranda wpisują się w moje zainteresowania historią katolickiej myśli społecznej. Filozoficznie ugruntowana publicystyka niemieckiego myśliciela stanowiła próbę aplikacji doktryny Kościoła do konkretnej sytuacji społeczno-politycznej Austrii lat trzydziestych XX wieku. Koncepcje Hildebranda były zakorzenione w austriackiej i niemieckiej tradycji katolickiej myśli społecznej, z której czerpał, a zarazem polemizował z jej nacjonalistycznymi i kolektywistycznymi nurtami. Jako niemiecki emigrant w Austrii Hildebrand musiał się zmierzyć z nieprzychylnym stanowiskiem konkurencyjnych publicystów katolickich.

 

 
Monachijski filozof znalazł jednak wspólny język z austriackim kanclerzem Engelbertem Dollfussem, ponieważ polityk ten rozumiał zagrożenie ze strony narodowego socjalizmu, a zarazem dążył do dosłownego wcielania w życie państwa zasad encykliki Quadragesimo anno. Kanclerz zaaprobował i wsparł finansowo projekt czasopisma „Der christliche Standestaat", które Dietrich von Hildebrand zainicjował i prowadził wraz z Klausem Dohrnem.
1 2 3  
Wspomóż Nas

Twoja ocena:

Średnia ocen:

3

Liczba głosów:

2

 

 

Komentarze użytkowników (0)

Sortuj według najnowszych

 

 

Logowanie

 
Opcja umożliwiająca automatyczne logowanie w serwisie przy kolejnej wizycie. Jest aktywna do momentu wylogowania.
zarejestruj się zapomniałeś hasła?
Zaloguj przez Google
Zaloguj przez Facebook