Piłka, kibice i religia

Euro 2012 ruszyło pełną parą. Pierwsze emocje już za nami. Nie od dzisiaj intryguje mnie jednak fakt, że piłka nożna (a także inne formy sportu) potrafi zmobilizować i wciągnąć ogromne rzesze ludzi, zwłaszcza kibiców. I co katolik ma o tym wszystkim myśleć?

 

Na temat sportu, a tym bardziej kibicowania, nie znajdziemy zbyt wiele w nauczaniu Kościoła. W Katechizmie, gdy mowa o piątym przykazaniu Dekalogu, pojawia się krytyczna wzmianka o "bałwochwalczym stosunku do sprawności fizycznej i sukcesu sportowego", inspirowanym kultem ciała.

 

Poniekąd jest to echo odcięcia się Kościoła pierwszych wieków od olimpiad i igrzysk pogańskich, które często wiązały się z kultem bogów. W naszych czasach sport (zarówno uprawiany jak i oglądany) dla wielu ludzi, także wierzących, stał się nieodłącznym elementem ich codzienności. Trudno więc traktować to zjawisko jako sprawę poboczną. Papieże po wiekach milczenia zaczęli wyraźniej wypowiadać się na ten temat dopiero pod koniec XIX stulecia. Zmienili również swój stosunek do sportu, dostrzegając pozytywną rolę tej ludzkiej aktywności.

 

Sport dobrze robi

 

Okazuje się, że najwięcej o sporcie miał do powiedzenia Jan Paweł II. W przemówieniu do uczestników 85. Sesji Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego 27 maja 1982 r. powiedział, że "Kościół uznaje sport za istotny element wychowania moralnego i społecznego". Papież nazywa go "szkołą i stałą praktyką lojalności, szczerości, ofiarności, odwagi, wytrwałości, solidarności i bezinteresowności, współpracy i współzawodnictwa".

 

Z pewnością spore grono osób, które wyczynowo lub dla zdrowia podejmują tego typu fizyczno-duchowy wysiłek, zgodzi się z obserwacją Ojca Świętego. A co z tymi, którzy w sporcie uczestniczą jedynie pasywnie - wodząc oczyma za zawodnikami na trybunach stadionów albo przed ekranem? Tutaj pojawiają się różne opinie.

 

Zwracając się do sportowców w Cagliari w 1981 roku Jan Paweł II zauważa, że jedną z podstawowych funkcji rywalizacji sportowej jest stworzenie "widowiska rozrywkowego". Śledzenie zmagań sportowców rodzi przyjemne wrażenia i uczucia, odrywając człowieka na chwilę od trudów dnia codziennego, co w sumie wychodzi na zdrowie. I nie należy w tym od razu węszyć diabelskiej pokusy.

 

Jednak w tym samym dokumencie Papież przestrzega przed sprowadzaniem rozgrywek sportowych wyłącznie do rozrywki. Ci, którzy patrzą na grę zawodników, mają także uczyć się od nich "praktykowania cnót", właściwych rywalizacji sportowej.
 

Dokument Soboru Watykańskiego II "Gaudium et spes" dodaje, że " ćwiczenia i pokazy sportowe w społeczeństwie przyczyniają się do utrzymywania równowagi ducha, jak i do braterskich stosunków między ludźmi wszelkiego stanu, narodowości i różnych ras" (nr 69). Oglądanie rozgrywek sportowych ma być więc formą etycznej formacji, sprzyjającej pokojowi i "wygaszaniu" negatywnych emocji.

 

Namiastka religii

 

Niektórzy socjologowie i teolodzy widzą w obecnym wzroście oglądalności sportu jeden z przejawów laicyzacji społeczeństw. Ks. Andrzej Draguła w swojej najnowszej książce "Copyright na Jezusa. Język, znak, rytuał, między wiarą a niewiarą" twierdzi, iż "współczesny sport - inaczej niż antyczny - nie wyrasta już z religii, ale sam nią się staje, jest jej erzacem, formą zastępczą, namiastką".

 

Teolog pastoralny i dziennikarz, Tomasz Janus, w tekście "Kiedy sport staje się religią" uważa, że dzisiaj ta dziedzina ludzkiego działania po prostu "zawłaszcza pewne elementy religii i religijności". Z jednej strony chodzi o wykorzystywanie symboli, treści i obrazów religijnych na koszulkach, szalikach, czapkach, transparentach i w stadionowych hasłach, by w ten sposób przydać większego znaczenia własnemu klubowi lub stwierdzić jego wyższość nad innymi drużynami.

 

Z drugiej strony, często dochodzi również do sportowego bałwochwalstwa, kiedy z zawodników czyni się idoli i gwiazdy. Diego Maradona doczekał się nawet własnego kościoła (prawie 100 tys wyznawców na całym świecie), w którym odbiera niemal boską cześć.

Istnieje również takie połączenie religii ze sportem, które daje możliwość uzewnętrznienia wiary zawodników lub kibiców, modlących się przed meczem, proszących o wsparcie Boga w trakcie zawodów i dziękujących Mu za wygraną.

 

Stadion i msza

 

Nietrudno zaprzeczyć, że rozmaite rozgrywki sportowe ocierają się o religijny rytuał. "Gracze są celebransami, a kibice zgromadzeniem wiernych, co bardzo dobrze widać w przypadku meczów piłki nożnej" - twierdzi ks. Draguła.

Za namową znajomego wybrałem się kiedyś na mecz Bundesligi w Berlinie. O ile pamiętam Hertha grała przeciwko Schalke. Było to rzeczywiście pasjonujące wydarzenie. Cały czas kojarzyło mi się jednak z liturgią, tyle że zdecydowanie intensywniej przeżywaną niż w kościele, chwilami przypominającą trans, ponieważ kibice byli bardziej przejęci grą niż wierni podczas sprawowania mszy świętej. Nie mogłem wyjść ze zdumienia, kiedy, niemalże na komendę, wszyscy wstawali i siadali, robili fale, śpiewali i zamykali usta. A przecież nikt nie kierował tymi tysiącami ludzi. Żywo i spontanicznie reagowali na to, co się działo na murawie. Uderzała mnie ta spontaniczność kibiców, chęć zamanifestowania swoich przeżyć i przekonań. Jakby na chwilę każdy z nich zapominał o sobie, rozpływał się i stapiał w jedno z innymi.

 

Jakaś zbieżność meczu z liturgią chrześcijańską niewątpliwie zachodzi. Zarówno kibic jak i wierny nie może ot tak po prostu siedzieć jak mysz pod miotłą lub myśleć o niebieskich migdałach Wbrew pozorom w liturgii też trzeba skupić uwagę na akcji i zaangażować całą osobę: wstać, uklęknąć, śpiewać, patrzeć, słuchać, wyjść z ławki itd. (Dlaczego jest to mniej oczywiste podczas wielu naszych mszy?) Ale tutaj analogia się kończy.

 

Kibicowanie różni się od liturgii tym, że podczas rozgrywek kibice wspierają i zagrzewają zawodników swojej drużyny do boju. I "szkodzą" przeciwnej drużynie. W pewnym sensie wyświadczają swoim przysługę, a zarazem sami "odbierają" pewne profity. Natomiast podczas mszy kierunek wymiany jest odwrotny - to Bóg udziela się wiernym, aby ich umocnić i przekazać swoje dary. Ich wkład i zaangażowanie jest tylko odpowiedzią, przygotowaniem, aby przyjąć to, co jest im dawane.

 

Owszem, jeśli efektem przeżycia religijnego jest chwilowe wyjście z siebie - rodzaj ekstazy -, by zjednoczyć się z Innym, to rzeczywiście dopingowanie sportowcom, (na stadionie i przed ekranem) a także identyfikacja z klubem, może odpowiadać na ludzkie pragnienie wspólnoty - zespolenia z grupą. Mecz może zaspokajać potrzebę rytuału - powtarzalności pewnych zachowań, które chronią człowieka od chaosu. Przecież istnieje również wiele świeckich rytuałów, niezależnie od religii.

 

Byłbym jednak ostrożny z przesadnym "ureligijnianiem" rozgrywek sportowych. Można bowiem być człowiekiem głęboko wierzącym w Boga i zarazem zapalonym kibicem jakiejś drużyny. Ale - podobnie jak z wszystkim na tym świecie - to od nas zależy, jak wykorzystamy ten dar Boga. Nie ulega również wątpliwości, że zanik wiary często popycha człowieka w kierunku poszukiwania jej substytutów. Piłka nożna może oczywiście być jednym z nich, ale nie musi. Wykorzystujemy do tego celu także wielu innych dóbr tego świata.


Do napisania tego tekstu zainspirował mnie rozdział "Bóg, Honor, Apator. Religia na stadionie" z najnowszej książki ks. Andrzeja Draguły "Copyright na Jezusa. Język, znak, rytuał, między wiarą a niewiarą" (Więź 2012)- którą gorąco wszystkim polecam.

 

Wspomóż Nas

Twoja ocena:

Średnia ocen:

3.71

Liczba głosów:

17

 

 

Komentarze użytkowników (12)

Sortuj według najnowszych

Zgłoś do moderacji

T7HRR 12:42:55 | 2012-06-11
Nie interesuje mnie oglądanie sportu, ale chcąc nie chcąc dowiedziałem się, że na mecze na stadiony nie wolno wchodzić z nożami, ostrymi parasolkami, szklanymi butelkami etc. Myślę, że to jednoznacznie świadczy o kibicach. Na wejściu do kościołów nie zakazuje się wnoszenia potencjalnie niebezpiecznych przedmiotów, bo wiadomo, że nikt nikogo nie zadziobie np. parasolką. Podobnie żona nie chowa przede mną noży w kuchni, ani ja przed żoną. Jesteśmy ludźmi odpowiedzialnymi i nie musimy się się siebie bać - w domu czy w kościele. Tymczasem wychodzi na to, że kibice są jacyś niepoczytalni albo to element potencjalnie patologiczny, skoro istnieje ewentualność, że skrzywdzą jeden drugiego czym sie tylko da.

Taa... wszystko pieknie... gdyby nie fakt, że katolikom obierano nawet garnuszki z marchewką przy wejściu na Mszę papieską :-)
Autentyczne.  Staruszce zatrzymano taki metalowy garnuszek w depozycie.

Oceń odpowiedz

Zgłoś do moderacji

~leszek 12:32:25 | 2012-06-11
 Gdy chodziłem do szkoły (lata Gierka) to oczywiście - jak wszyscy koledzy z podwórka - chciałem być jak Tomaszewski czy Lato. A dzisiaj, hm... Z pełnym szacunkiem dla obu dżentelmenów, to jednak umiejętność posługiwania się główką i głową to wyraźnie różne dyscypliny. 

Oceń odpowiedz

Zgłoś do moderacji

mcinek82 17:12:29 | 2012-06-10
Ad. "Nie mogłem wyjść ze zdumienia, kiedy, niemalże na komendę, wszyscy wstawali i siadali, robili fale, śpiewali i zamykali usta. A przecież nikt nie kierował tymi tysiącami ludzi."
Nie zgodzę się, że nikt nie kieruje tymi zachowaniami. Są to działania tłumu, które nieco przypominają lawinę. A wywołują je małe grupki najzagorzalszych kibiców (w sposób jak najbardziej celowy, dla dopingu własnej drużyny) - na Discovery widziałem eksperyment: wystarczy 8-9 osób, by wywołać "falę meksykańską" podczas rozgrywek.

Oceń odpowiedz

Zgłoś do moderacji

anonim 11:41:06 | 2012-06-10
Wizyty papieskie gromadziły wielkokrotnie większą widownię, były wielkrotnie tańsze, uczestnicy zachowywali się wielokrotnie lepiej, energia przez nie kreowana była wielokrotnie, ba, po wielkoroć do potęgi entej bardziej pozytywna.

Oceń odpowiedz

Zgłoś do moderacji

~pilot 09:04:06 | 2012-06-10
Nie interesuje mnie oglądanie sportu, ale chcąc nie chcąc dowiedziałem się, że na mecze na stadiony nie wolno wchodzić z nożami, ostrymi parasolkami, szklanymi butelkami etc. 

Na lotniskach też każdy jest potencjalnym zamachowcem. Wszystkich się kontroluje. Czy to znaczy, że są źli i niepoczytalni? Raczej nie. Ale wśród tego tłumu zawsze się jakiś wariat znajdzie. Nie wiem, czy istnieje lepszy sposób uchronienia się przed tego typu złem niż kontrola.

Oceń odpowiedz

Zgłoś do moderacji

~:) 08:56:54 | 2012-06-10
Nie interesuje mnie oglądanie sportu, ale chcąc nie chcąc dowiedziałem się, że na mecze na stadiony nie wolno wchodzić z nożami, ostrymi parasolkami, szklanymi butelkami etc. Myślę, że to jednoznacznie świadczy o kibicach. Na wejściu do kościołów nie zakazuje się wnoszenia potencjalnie niebezpiecznych przedmiotów, bo wiadomo, że nikt nikogo nie zadziobie np. parasolką. Podobnie żona nie chowa przede mną noży w kuchni, ani ja przed żoną. Jesteśmy ludźmi odpowiedzialnymi i nie musimy się się siebie bać - w domu czy w kościele. Tymczasem wychodzi na to, że kibice są jacyś niepoczytalni albo to element potencjalnie patologiczny, skoro istnieje ewentualność, że skrzywdzą jeden drugiego czym sie tylko da.


A co na ten temat mówi psychologia??

Oceń odpowiedz

Zgłoś do moderacji

Dariusz Piórkowski SJ 08:56:05 | 2012-06-10
Czy katolikowi trzeba koniecznie mówić, co ma myśleć?


Tym katolikiem jest przede wszystkim sam autor tekstu:) Najlepiej byłoby, gdyby rzeczywiście każdy katolik myślał jak najwięcej. A różnie z tym bywa.

Oceń odpowiedz

Zgłoś do moderacji

~R 08:48:46 | 2012-06-10
Czy katolikowi trzeba koniecznie mówić, co ma myśleć?

Oceń odpowiedz

Zgłoś do moderacji

Robert 23:34:09 | 2012-06-09
Nie interesuje mnie oglądanie sportu, ale chcąc nie chcąc dowiedziałem się, że na mecze na stadiony nie wolno wchodzić z nożami, ostrymi parasolkami, szklanymi butelkami etc. Myślę, że to jednoznacznie świadczy o kibicach. Na wejściu do kościołów nie zakazuje się wnoszenia potencjalnie niebezpiecznych przedmiotów, bo wiadomo, że nikt nikogo nie zadziobie np. parasolką. Podobnie żona nie chowa przede mną noży w kuchni, ani ja przed żoną. Jesteśmy ludźmi odpowiedzialnymi i nie musimy się się siebie bać - w domu czy w kościele. Tymczasem wychodzi na to, że kibice są jacyś niepoczytalni albo to element potencjalnie patologiczny, skoro istnieje ewentualność, że skrzywdzą jeden drugiego czym sie tylko da.

Oceń odpowiedz

Zgłoś do moderacji

~leszek 21:01:08 | 2012-06-09
Współczesna rola gwiazd sportu - futbolu, tenisa, golfa itp przypomina dziwnie kult herosów w antycznej Grecji, półbogów-półludzi. Wszyscy śledzą i komentuja ich zachowania, ich wady i zalety wywołują zachwyt lub oburzenie, są wiecznie młodzi, piękni, szczęśliwi, bogaci. Gdy ja coś powiem, to poza osobami do których się zwracam nikt na to nie zwraca uwagi (i bardzo słusznie), gdy to samo powie gwiazda sportu (choćby to była najbanalniejsza uwaga) obiega to szerokim echem, wszyscy dumają co to wieszczy. Mają własnych wyznawców, specjalnie zorganizowany kult, symbolikę, obrzędy, Są często personifikacjami krajów z których pochodza, czy miast gdzie grają. Chyba ludzie mają przemożną potrzebę czczenia pięknych i bogatych, niczym postaci z bajek.

Oceń odpowiedz

Pokaż więcej komentarzy

Facebook @portalDEONTwitter @deon_plYouTube @portalDEONplInstagram @deon_plKontakt

Logowanie

 
Opcja umożliwiająca automatyczne logowanie w serwisie przy kolejnej wizycie. Jest aktywna do momentu wylogowania.
zarejestruj się zapomniałeś hasła?
Zaloguj przez Facebook