Kościelny Czarnobyl

Karol Wilczyński
(fot. deposit photos / HBO materiały dystrybutora)

Niemal od razu czujesz się źle. Zaczynasz odczuwać ból w głowie i całym ciele. Po paru chwilach, czasem godzinach na skórze zaczynają pojawiać się krwawe obrzęki. Zaczynasz kaszleć i wydalać krew.

 

Kwanty promieniowania bezlitośnie rozrywają twoje ciało. Jeśli masz szczęście, śmierć przychodzi po dwóch, trzech dniach.

 

Gdy dawka była mniejsza, cierpisz dłużej - twoje ciało będzie rozkładać się przez kilka tygodni. Jeśli nie otrzymałeś śmiertelnej dawki, to niektóre efekty pojawią się z czasem: nowotwory, zaburzenia hormonalne czy bezpłodność.

 

Cenę zapłacą twoje dzieci.

 

"Nic nie było zdrowe w Czarnobylu"

 

Jedną z największych katastrof, która skończyła się chorobą popromienną dla milionów ludzi, był wybuch jednego z reaktorów w Czarnobylu.

 

Choć staram się z różnych względów nie oglądać seriali, to lektura "Czarnobylskiej modlitwy" autorstwa białoruskiej noblistki Swietłany Aleksijewicz oraz rekomendacje znajomych kinomanów doprowadziły do tego, że zdecydowałem się obejrzeć "Chernobyl", najnowszą produkcję telewizji HBO (poniższy tekst nie zawiera spojlerów poza powszechnie znanymi faktami).

 

"Są choroby, których nie da się wyleczyć. Trzeba tylko siedzieć i głaskać po rękach" - pisze Aleksijewicz. Bo co można powiedzieć "biorobotom", czyli prostym ludziom wysyłanym na śmierć lub długoletnie cierpienie, ponieważ zwykłe maszyny nie wytrzymywały?

 

Ich zadaniem było oczyścić wysoce napromieniowany dach elektrowni, każdy z nich przebywał tam jedynie 90 sekund. "Każdy atom uranu jest jak nabój" - mimo świadomości tego faktu sowieccy decydenci wysłali do oczyszczenia strefy nuklearnej ponad 750 tysięcy żołnierzy, robotników, górników, strażaków. Co można im powiedzieć?

 

Anatolij Diatłow: "nie ma prawdy"

 

Twórcy miniserialu "Chernobyl" (5 odcinków trwających ok. 60 minut każdy) skupili się na konkretnych osobach, które doprowadziły do katastrofy, oraz tych, które były odpowiedzialne za jej "posprzątanie". Widz poznaje więc nie tylko przyczyny katastrofy od technicznej, naukowej strony, ale przede wszystkim - ludzkie zaniedbania, partyjne gry, ucieczkę od odpowiedzialności za to, co się wydarzyło.

 

Anatolij Diatłow, jeden z bohaterów serialu, a zarazem człowiek bezpośrednio odpowiedzialny za doprowadzenie reaktora jądrowego w Czarnobylu do wybuchu, twierdził, że nie ma znaczenia, co powie się ludziom. "Nie ma prawdy" - mówi do Ulany Chomiuk, uczonej, która stara się zrozumieć, co tak naprawdę wydarzyło się w elektrowni jądrowej.

 

Podobny przekaz mają członkowie partii komunistycznej. Gdy pojawia się sugestia, by poinformować ludność o niebezpieczeństwie związanym z promieniowaniem, jeden ze starszych partyjniaków sugeruje, że partia sobie poradzi i nie ma potrzeby wzbudzać paniki.

 

Widzowie serialu są prowadzeni za rękę, poznając z odcinka na odcinek, jak odległa od władz ZSRR była zasada transparencji - cały system wręcz opierał się na ograniczonym dostępie do wiedzy.

 

Ulana Chomiuk: "ktoś musi zacząć mówić prawdę"

 

Jedną z jasnych zasad było to, że za dane sprawy odpowiedzialni są wyznaczeni członkowie partii (oczywiście w niejawny sposób). Rozmiar katastrofy przekracza jednak ich możliwości, sprawy nie da się ukryć.

 

Ulana Chomiuk - fizyczka z Mińska - w ciągu kilkudziesięciu godzin odkrywa na podstawie odczytów urządzeń mierzących poziom promieniowania, że w odległym o ok. 450 km Czarnobylu wydarzyło się coś złego.

 

Postać "towarzyszki Chomiuk" staje się symbolem bohaterskiej walki zwykłych ludzi o prawdę. Serial pokazuje bardzo mocno fakt, że w momencie, gdy zawodzą władze i partyjna wierchuszka, to prości górnicy, sowieccy żołnierze ryzykowali swoje życie, by pomóc w zapobieganiu tragicznym skutkom katastrofy.

 

Robili to dlatego, że dla nich najważniejsze było coś więcej niż kariera, przywileje i władza. Liczyli się z ludzkim życiem, które nie stanowiło wartości dla komunistycznych partyjniaków.

 

"Pochowali go, jakby był jakimś kosmitą" - pisze Aleksijewicz o grobie Leonida Toptunowa, 26-letniego inżyniera, który znajdował się w sterowni elektrowni w momencie wybuchu. Przyjął śmiertelną dawkę promieniowania, wykonując rozkazy Diatłowa. Twórcy serialu HBO dokładnie odtwarzając to, co działo się 26 kwietnia 1986 w sterowni bloku nr IV, pokazują bezsens niszczenia ludzkiego życia przez członków elity, którzy walczą jedynie o zachowanie władzy i chronią wizerunek instytucji oraz zepsuty system.

 

Pokazują również strach tych, którzy przeciwstawiają się decyzjom władz, usiłują walczyć o prawdę i pokazać tragiczne konsekwencje działań elity.

 

Katastrofa w instytucji kościoła

 

Zaznaczam dwie rzeczy. Po pierwsze, świadomie piszę "kościoła" małą literą - tak jak nauczył mnie ks. Jan Kaczkowski. Mam tu na myśli więc przede wszystkim rzymskokatolickie struktury instytucjonalne. Po drugie, co oczywiste, katastrofa kościoła nie ma nic wspólnego z liczbą ofiar czy rozmiarem tragedii w Czarnobylu.

 

Łatwo jednak zauważyć podobieństwo reakcji ludzkiej na to, co się wydarzyło.

 

Ks. Grzegorz Strzelczyk, wymieniając pięć "grzechów i zgorszeń" związanych z tzw. kryzysem pedofilii, wspomniał nie tylko o "krzywdzeniu bezbronnych" czy "obarczaniu winą ofiar", ale również o rozwadnianiu odpowiedzialności i tuszowaniu spraw, trzymaniu się stanowisk przez przełożonych i tolerowaniu tego procederu przez innych. Jest to dokładnie ten sam mechanizm, ta sama struktura zła, która działała w przypadku komunistycznych partyjniaków po katastrofie czarnobylskiej.

 

"Mechanizm zła będzie działał i podczas apokalipsy. Zrozumiałem to. Ludzie tak samo będą plotkować, schlebiać przełożonym, ratować telewizor i futro z karakułów. Nawet gdyby nastąpił koniec świata, człowiek pozostanie taki, jaki jest teraz. Zawsze" - cytuje jedną z ofiar Czarnobyla Swietłana Aleksijewicz.

 

Serial "Chernobyl" jest właśnie dlatego tak dobry, że pokazuje zarówno kształtowanie się struktury zła, jak i jej długoletnie efekty w przypadku katastrofy. Pokazuje tragiczne konsekwencje braku transparencji, braku odpowiedzialności i niechęci do zmian tych, którzy korzystają z dobrodziejstw trwania status quo.

 

O ile jednak, podobnie jak w Czarnobylu, kościół czeka długa, popromienna zima, o tyle jest też miejsce na nadzieję. Serial HBO jest znakomity nie tylko ze względu na wspaniały warsztat reżysera, scenarzysty, montażu i zdjęć, aktorów i muzyki, towarzyszących mu podcastów, ale również ze względu na to, że pokazuje zwykłych ludzi, którzy służą i robią swoje.

 

Robią, pomimo tego, kto nimi formalnie kieruje.

 

Szukają prawdy, nie bojąc się tych, którzy stoją u szczytu, bo wiedzą, że prawda w końcu wyjdzie na jaw. I nas wyzwoli.

 

 

Karol Wilczyński - redaktor DEON.pl. Współtwórca islamistablog.pl. Członek wspólnoty Hanna działającej w Krakowie na rzecz wykluczonych

 

Wspomóż Nas

Twoja ocena:

Średnia ocen:

1.2

Liczba głosów:

132

 

 

Komentarze użytkowników (7)

Sortuj według najnowszych

Zgłoś do moderacji

WDR . 03:50:21 | 2019-06-09
Tylko kościół?

A kiedy świeccy ze środowiska Tygodnika Powszechnego przeproszą za atak na tych, którzy chcieli oczyścić kościół z tajnych współpracowników SB?

Oceń 38 4 odpowiedz

Zgłoś do moderacji

Wihajster 23:38:24 | 2019-06-08
Nie rozumiecie Wilczyński, że srogo przegrzaliście temat pedofilii w Kościele. Ostatnie wybory jasno to pokazały. Polacy się na to nie złapią, pododbnie jak wcześniej nie złapali się na waszą propagandę o uchodźcach.

Jeśli polski Kościół ma problemy, to największym z nich jest fakt, że za autorytety wciąż uchodzą w nim ubeccy kapusie pokroju Tischnera.

Oceń 88 12 Pokaż odpowiedzi odpowiedz

Zgłoś do moderacji

bojalatamlatamlatam 22:31:41 | 2019-06-08
Hej tak się składa, że byłem ostatnio w Czarnobylu tutaj relacja http://www.oniontrip.pl/czarnobyl/

Oceń 1 1 odpowiedz

Zgłoś do moderacji

efka47 19:39:09 | 2019-06-08
To nie żadne biczowanie Kościoła, tylko tych, co nim rządzą. A rządzą źle. Szczególnie w Polsce. Na Zachodzie Kościół się oczyszcza, otwiera swoje archiwa, ale w Polsce nie widać ani grama dobrej woli. Są pyszni, aroganccy, przyspawani do stołków. Nie zamierzają nic zrobić, żeby oczyścić Kościół, nawet nie obiecują dostępu do archiwów. Nic. Chyba że sądy ich zmuszą, bo raczej nie Watykan. Od ilu dziesiątków lat Rzym wie np. o ekscesach bpa Głodzia czy ks. Rydzyka? I nic.  Kwitną w najlepsze, obrastają w majątki i w tłuszcz.
Oglądając "Czarnobyl", też miałam podobne odczucia. Rządy hierarchów przypominają komunę. Oni zawsze będą chronić pedofilów, bo sami też mają swoje sekrety. Więcej, niż myślimy, niż możemy sobie wyobrazić. Odnoszę jednak wrażenie, że narasta wewnętrzny bunt szeregowych księży i kiedyś wszystko wybuchnie. Oby jak najprędzej. Bez wymiany biskupów i ograniczenia władzy kleru nic się nie zmieni

Oceń 9 80 odpowiedz

Zgłoś do moderacji

Tadeusz_25 19:36:43 | 2019-06-08
Panie Karolu a do czego pan porówna współpracę redaktorów i publicystów "Tygodnika Powszechnego" z SB, artykuły atakujące Prymasa Tysiąclecia (m. in. autorstwa Tadeusza Mazowieckiego). Czyżby przyszedł rozkaz: dalej grillować temat mimo ostatnich kompromitacji (https://www.deon.pl/religia/kosciol-i-swiat/z-zycia-kosciola/art,38543,marek-lisinski-nie-jest-ofiara-molestowania-sledztwo-dziennikarzy-rzuca-nowe-swiatlo-na-te-sprawe.html), o których też wspominaliście. Dlaczego tak nienawidzicie Kościoła? I myśli pan, że wytłumaczenie "świadomie piszę "kościoła" małą literą" wystarczy?

Oceń 476 44 odpowiedz

Zgłoś do moderacji

Bonifas 15:24:49 | 2019-06-08
Stek bzdur. Nienawiść wobec prawdy. Zarzucanie innym co sie samemu robi.
Czy to naprawdę katolicki portal?
Czy ja jestem zbyt leciwy, że tego nie łapię? A może po prostu zbyt wiele wiem i mierżą mnie uproszczenia i ciagłe biczowanie "kościoła" (zgodnie z def. szan. red) Koscioła Chrystusowego!

Oceń 75 8 odpowiedz

Facebook @portalDEONTwitter @deon_plYouTube @portalDEONplInstagram @deon_plKontakt

Logowanie

 
Opcja umożliwiająca automatyczne logowanie w serwisie przy kolejnej wizycie. Jest aktywna do momentu wylogowania.
zarejestruj się zapomniałeś hasła?