Paradoksy wiary w ewangelii św. Jana

Św. Jan nigdy nie mówi wprost o wierze. Rzeczownik wiara nie występuje w czwartej Ewangelii, pojawia się jedynie czasownik „wierzyć", około 98 razy. Zauważmy, że tylko 54 razy występuje on u św. Pawła, który także jest apostołem wiary.

 

Trzeba wszakże dodać, że choć u św. Pawła tylko 54 razy pojawia się czasownik „wierzyć", to rzeczownik pistis (wiara) występuje w jego listach przynajmniej 150 razy, nie licząc już Listu do Hebrajczyków. Nieobecność terminu „wiara" w Ewangelii św. Jana stanowi jedną z tych tajemnic Nowego Testamentu, które trudno sobie wyjaśnić, bo słowo „wiara" przewija się przecież przez cały Nowy Testament.

 

Jeśli św. Jan go nie używa, oznacza to, że celowo pragnie go unikać; użyje go jeden jedyny raz, w Pierwszym Liście: „Tym właśnie zwycięstwem, które zwyciężyło świat, jest wiara nasza" (5,4). Z drugiej strony, czasownik „wierzyć" często pojawia się właśnie na uprzywilejowanym miejscu, w tym sensie, że prawie każdy epizod opisany w Czwartej Ewangelii ma następującą strukturę: objawienie się Jezusa -wiara lub niewiara jako odpowiedź na objawienie. Dla przykładu, Jezus objawia się Natanaelowi, po czym mówi: Czy dlatego „wierzysz, że powiedziałem ci: Widziałem cię..." (1, 50). Pod koniec wydarzenia w Kanie uczniowie „uwierzyli" (2,11). W Jerozolimie Jezus czyni znaki i „wielu uwierzyło" (2, 23). I tak dalej.

 

Już z tych kilku fragmentów widać, że czasownik ten posiada, by tak rzec, dosyć płynne znaczenie: oznacza nie zawsze taki sam akt, czyli nie tylko wiarę doskonałą, ale też różne jej stopnie; innymi słowy, jest to czasownik, który wymyka się ścisłej definicji. Podobnie dzieje się w Ewangelii Św. Jana z innymi terminami. Powinniśmy więc zdać sobie sprawę, że nie da się stworzyć definicji, która określiłaby wszystko, co dla Św. Jana oznacza czasownik „wierzyć".


Doniosłość wiary


O doniosłości wiary w czwartej Ewangelii świadczy już samo to, że okazuje się ona celem „dzieła Boga" (ergon tou Theou). W J 6,29 znajdujemy: „Na tym polega dzieło Boga: abyście uwierzyli". Całe zatem dzieło Boga - dzieło, o którym mowa w 4, 34: „Jestem posłany, abym wypełnił dzieło Boga" - polega na tym, abyśmy uwierzyli. Taki sam jest również cel całej Ewangelii: „Te znaki zapisano, abyście wierzyli, że Jezus jest Synem Bożym" (20,31). Dokładny sens tego wersetu można uchwycić tylko wówczas, gdy przez „wierzyć" rozumie się pogłębienie już otrzymanej wiary; czwarta Ewangelia nie została napisana, „abyście doszli do wiary", lecz „abyście wierzyli, że Jezus jest Synem Bożym", ze wszelkimi konsekwencjami, jakie się z tym łączą; czyli że przyjmując chętnie te konsekwencje, będziecie mieć pełnię życia w Nim. Taki jest cel medytacji proponowanej prezbiterowi.

 

Dla św. Jana wiara jest już także życiem wiecznym; wiara oznacza bowiem poznanie Syna, którego posłał Ojciec, a to poznanie jest „życiem wiecznym" (17, 3).


Rzeczywistość i przedmiot wiary


Dla opisania takiej wiary moglibyśmy znaleźć w czwartej Ewangelii dwie podstawowe wskazówki: pierwszą znaleźlibyśmy rozważając przedmiot wiary, drugą - rozważając synonimy takiej wiary u św. Jana. Zanalizujemy teraz kilka fragmentów, które pozwolą nam wyrobić sobie pewne pojęcie, co św. Jan rozumie przez czasownik „wierzyć".

 

Co jest przedmiotem wiary? W Nowym Testamencie przedmiotem wiary jest zawsze, w znaczeniu mniej więcej identycznym, tajemnica zbawienia. U św. Pawła przeważa aspekt śmierci i zmartwychwstania Jezusa; u św. Jana przede wszystkim aspekt „Jezusa Syna Bożego i Zbawiciela". Dlatego jedynym i głównym przedmiotem wiary jest Jezus, w konkretności swego przyjścia od Ojca jako Syn i w swym zamiarze zbawienia, przez które prowadzi nas do Ojca. Wystarczy, jeśli powiemy, iż czasownik „wierzyć" powraca u św. Jana 33 razy oddzielnie, 12 razy z dopełnieniami w rodzaju „wierzyć w Jezusa" albo „wierzyć w Jego słowa", a 36 razy z dopełnieniem „wierzyć w Niego". „Wierzyć" przedstawia się zatem jako akt, który tworzy bezpośrednią więź między osobą Jezusa i Jego tajemnicą a nami.

 

Inną wskazówkę co do znaczenia czasownika „wierzyć" mogą nam dać liczne u św. Jana synonimy. Wyliczyć tu trzeba następujące: „przyjąć Jezusa", „przyjść do Jezusa", „szukać Go", „słuchać Go", „strzec Jego słowa", „trwać w Nim". Przykłady te wystarczą, aby pokazać, jak złożonym aktem jest naprawdę wiara. Jak jednak udowodnić, że są one synonimami? Dowodem będzie ten fakt, że Ewangelia Św. Jana używa ich równorzędnie, jeden czasownik zamiast drugiego.

 

Na przykład: „Nie przyjęliście Mnie: jak możecie uwierzyć?" (5, 43n); „Kto do Mnie przychodzi, nie będzie łaknął, a kto we Mnie wierzy, nigdy pragnąć nie będzie" (6, 35); i jeszcze: „Nie wierzycie, bo nie jesteście z moich owiec. Moje owce słuchają mego głosu" (10, 26n).

 

Możemy zatem ogólnie stwierdzić, że jedynym przedmiotem wiary w Ewangelii Św. Jana jest Jezus w całej Jego rzeczywistości; jest Jezus, który przychodzi, który naucza, który działa, który wzywa do siebie wszystkich ludzi, który odchodzi z tego świata, ale który żyje i przebywa w swoich uczniach, posyłając im swego Ducha, a Duch objawi i uwielbi Jezusa. Wiary wymaga się zatem nie tylko od apostołów, którzy spotykają się z Jezusem, którzy do Niego przychodzą, którzy Go słuchają, którzy Go przyjmują, ale wymaga się od wszystkich, którzy w Kościele nadal Jezusa słuchają, przyjmują, jednoczą się z Jezusem nieustannie obecnym w Kościele.

 

Wiara jest podstawową aktywnością chrześcijanina, ona czyni go wolnym. „Wierzący" to ten, który w obliczu tajemniczej i ustawicznej obecności Chrystusa przedłuża działalność Jego uczniów, przyjmujących i słuchających Chrystusa. Innymi słowy, w Ewangelii Św. Jana przeważa oświecający aspekt wiary, podczas gdy św. Paweł najchętniej kładzie nacisk na aspekt mroku wiary, związany z przeciwstawieniem ludzkiej słabości - wszechmocy Boga: „Abraham wbrew nadziei uwierzył nadziei (...), choć stwierdził, że ciało jego jest już obumarłe" (Rz 4,18-20). Św. Jan może dlatego właśnie nie używa terminu pistis (wiara), bo nie chce podkreślać tego aspektu, co św. Paweł, ale aspekt oświecający: że wiara jest drogą ku boskiemu światłu,jest wzrostem poznania i jasności. Dlatego Św. Jan mówi o „widzeniu", „słuchaniu", „poznawaniu", „pojmowaniu", „ujrzeniu światła dziennego". Wiara to jakby punkt docelowy i - powiedziałbym - zjednoczenie wszystkich owych aktywności i doświadczeń, które składają się na oświecenie.


Postawy wobec wiary


Zastanówmy się teraz, w jakich postawach przejawia się wiara; szczególny nacisk trzeba tu położyć na jedną postawę, która wydaje się bardzo ważna. Wiara taka, jak opisuje ją Ewangelia Św. Jana, osiąga swój przedmiot jedynie poprzez świadectwa i znaki; dlatego w swojej zasadniczej strukturze spełnia dwa warunki: zdolność interpretowania znaków jako takich i zdolność wykraczania poza znaki.

 

Warto się tutaj zastanowić, jakie przeszkody stają na drodze obydwóm zdolnościom: interpretowania znaków i zarazem wychodzenia poza nie. Św. Jan wskazuje ich wiele, zwróćmy uwagę na tylko trzy, które wydają się charakterystyczne dla jego duchowości i mentalności. Na dwie przeszkody wskazuje się w rozdziale 6, a na trzecią w rozdziale 9 Ewangelii. W rozdziale 6, obok dyskusji nad wartością znaku i nad tym, do czego znak ma prowadzić, ukazane są dwie postawy utrudniające wiarę.


Pierwszą z tych przeszkód jest skupianie uwagi na rzeczy będącej „znakiem" (6, 26). „Znakiem" jest tutaj rozmnożenie chleba: tłum z niepokojem szuka Jezusa, znajduje Go po drugiej stronie jeziora i pyta: „«Rabbi, kiedy tu przybyłeś?» W odpowiedzi rzekł im Jezus: „Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Szukacie Mnie nie dlatego, żeście widzieli znaki, ale dlatego, żeście jedli chleb do sytości»" (6, 25n). Chleb był znakiem; otrzymali oni rzecz, ale nie zrozumieli znaku jako takiego, nie uchwycili jego prawdziwej wartości: dlatego nie szukają Jezusa z powodu, dla którego rozmnożył On chleb.

 

1 2  
Wspomóż Nas
Tagi: biblia, św jan, wiara

Twoja ocena:

Średnia ocen:

4.89

Liczba głosów:

9

 

 

Komentarze użytkowników (0)

Sortuj według najnowszych

Facebook @portalDEONTwitter @deon_plYouTube @portalDEONplInstagram @deon_plKontakt

Logowanie

 
Opcja umożliwiająca automatyczne logowanie w serwisie przy kolejnej wizycie. Jest aktywna do momentu wylogowania.
zarejestruj się zapomniałeś hasła?
Zaloguj przez Facebook