Efez

Posłaniec
(fot. mr gs travels / flickr.com)

Jan udał się do Efezu i spełniając polecenie, które otrzymał od umierającego na krzyżu Jezusa, zabrał z sobą Maryję...
Donald Carroll

 

Efez to jedno z największych i najwspanialszych miast greckich, ojczyzna wielu starożytnych myślicieli i mędrców. Po wcieleniu Grecji do Imperium został stolicą rzymskiej prowincji Azji. Miasto ważne dla chrześcijaństwa, ponieważ tu powstała jedna z pierwszych wielkich gmin chrześcijańskich, założona prawdopodobnie przez Pawła Apostoła, który mieszkał tutaj w latach 55-58. Wreszcie Efez jest miejscem, w którym przebywał Jan Teolog i Błogosławiona Dziewica Maryja, Matka Boga - jak stwierdzili obradujący na trzecim soborze efeskim biskupi.


W miejscach takich jak Efez, czyli rozdeptywanych przez tysięczne rzesze turystów, szukam zawsze odosobnienia, jakiegoś zakątka z dala od ludzi. Chodzi o to, aby w skupieniu, w ciszy, poza strefą hałasu i widokiem wszędobylskich aparatów fotograficznych, móc nawiązać kontakt z czasem minionym. Tak zatem i w Efezie znalazłem ustronie bezludne, gdzie mogłem zatopić się w przeszłość, ale nie tę przywołaną oglądaniem pomników architektury, choćby najwspanialszych, ale tę odtworzoną z treści mowy wewnętrznej. A za taką uznałem List św. Pawła pisany do mieszkańców Efezu i innych wspólnot rzymskiej prowincji Azji oraz komentarz Łukasza Ewangelisty do zdarzeń, których był on świadkiem w miejscowym teatrze.

 

W teatrze efeskim


Teatr ten zachował się w stosunkowo dobrym stanie. Może dlatego że antyczne rumowisko leży z dala od nowo budujących się miast, a zatem ludzie nie ograbiali go z ciężkiego, trudnego w transporcie budulca. Zresztą, komuż w nowych czasach, po upadku cywilizacji grecko-rzymskiej, potrzebny był tak wyszukany materiał, skoro cofnięto się do poziomu lepianek? Paweł Apostoł żył w epoce wysokiej kultury. Uczestniczył w niej i ją współtworzył. Teatr efeski mógł pomieścić 25 tysięcy widzów, czyli Efez liczył podówczas ze sto tysięcy mieszkańców. Miasto ogromne! I Paweł nie bał się wystąpić na obcym sobie terenie przed tak wyszukanym audytorium. Po złych doświadczeniach z Aten roztropnie zaczynał nie od agory, ale od przepowiadania w szczuplejszym gronie, wynajmując w tym celu pomieszczenie w szkole niejakiego Tyrannosa. Tym bardziej że próba przekonania Żydów w synagodze, iż Jezus jest Mesjaszem, zakończyła się całkowitym fiaskiem.

 

Aż dwa lata słuchali Pawła poganie; jego nauki poparte były cudami, tak że nawet chusty i przepaski z jego ciała kładziono na chorych, a choroby ustępowały z nich i wychodziły złe duchy (Dz 19, 12). Moc przepowiadania Pawłowego była w Efezie tak potężna, iż doszło nawet do spontanicznego palenia magicznych ksiąg. Oczywiście, nie mogło obyć się bez oporu ze strony niektórych środowisk, nie tylko tradycyjnie już żydowskich, ale i greckich, szczególnie z kręgu rzemieślników żyjących z wyrobu srebrnych i złotych figurek Artemidy Efeskiej, głównej bogini greckiej. Widzicie też i słyszycie, że nie tylko w Efezie, ale prawie w całej Azji ten Paweł przekonał i uwiódł wielką liczbę ludzi gadaniem, że ci, którzy są ręką uczynieni, nie są bogami (Dz 19, 26). I zaczęło się! Całe miasto było wzburzone. Łukasz Ewangelista, który był świadkiem zajść, opisał je w szczegółach.


W ten barwnie przedstawiony epizod z Dziejów Apostolskich próbowałem wczytać się w efeskim teatrze, zająwszy miejsce w najwyższym rzędzie z widokiem na Drogę Arkadyjską, tę samą, którą musiał podążać Apostoł, bo prowadziła do portu. Dziś tego portu nie ma, bo zmieniła się konfiguracja egejskiego wybrzeża. Maleńkie posążki Artemidy oglądałem w wielu muzeach, jedne wykonane w srebrze i w złocie, inne w kamieniu, ale są i takie, które odkuto w marmurze jako ogromne posągi. Ku jej czci wystawiono gigantyczną świątynię, Artemizjon, pierwszą w VI w. p.n.e., drugą w IV w. p.n.e., po tym jak szaleniec Herostratos spalił ją w 356 r. p.n.e., podobno w noc narodzin Aleksandra Wielkiego.

 

W ruinach kościoła Matki Bożej


Posiłkując się planem archeologicznym, bez trudu odnalazłem miejsce, gdzie w Efezie stał kościół Matki Boskiej, być może pierwszy w ogóle kościół dedykowany Jej imieniu. Kościół ten wypełniał w duszach ówczesnych ludzi pustkę po zamkniętej z rozkazu cesarza w 381 roku wielkiej świątyni Artemidy. Pamięć o tej bogini, kochanej przez lud, potężnej i sławnej czynami, była ciągle jeszcze żywa, kiedy w 431 roku z woli cesarza Teodozjusza II do Efezu zjeżdżali się z daleka biskupi, by obradować nad sprawą niecierpiącą zwłoki. Skoro na wcześniejszych soborach udało się jakoś rozwiązać kwestie dotyczące natury Jezusa, przyszła kolej na opowiedzenie się w sprawie Maryi: była Ona matką Jezusa jako Boga, czy może tylko matką Chrystusa jako człowieka? Był to sobór bardzo ważny, bo miał się zająć sprawą wysoce kontrowersyjną, która dzieliła nie tylko teologów, ale i zwykły lud, bowiem teologia na Wschodzie wyszła z pomieszczeń klasztornych i pałaców możnych na ulice miast. O ważnych kwestiach teologicznych rozprawiali na co dzień zarówno uczeni w wąskim gronie znawców przedmiotu, szwendający się na agorze mędrkowie, rozgorączkowani widzowie kibicujący na hipodromie swym ulubionym drużynom, jak i przekupki na targu warzywnym. Zajmie Maryja miejsce Artemidy, czy nie? Zajęła! Ku nieopisanej radości ludu, ojcowie soborowi - po uprzednim zamknięciu w więzieniu głównego oponenta, Nestoriusza - przypisali Maryi tytuł Theotokos, Matki Boga. Odtąd kult Maryi rozprzestrzeniał się po chrześcijańskim świecie. Podjęto budowę kościołów poświęconych Jej imieniu. Najpierw w Efezie, aż dwa powstały w Rzymie, w Nazarecie, a niebawem w dziesiątkach i setkach innych miejsc.


Poszedłem i ja oglądać miejsce, gdzie stał Artemizjon. Miejsce to znajduje się w okolicy bagiennej, poza ogrodzeniem efeskiego zespołu archeologicznego. Dziś tylko pojedyncza kolumna, którą wydobyto z ziemi i dźwignięto do pozycji stojącej, przypomina istnienie jednej z największych i najpiękniejszych świątyń greckich, opiewanej przez poetów jako siódmy z cudów świata.

 

Jan Gać - historyk, fotografik, podróżnik, przewodnik grup pielgrzymkowych i turystycznych; autor książek i artykułów historycznych, religijnych i podróżniczych.
 

Wspomóż Nas

Twoja ocena:

Średnia ocen:

4.75

Liczba głosów:

4

 

 

Komentarze użytkowników (3)

Sortuj według najnowszych

Zgłoś do moderacji

~Jaga 11:04:39 | 2012-11-12
 Byłam tam, wiadziałam , w bagienku skrawek kolumny po światyni pogańskiej i troche wiecej gruzu po świątyni chrześcijańskiej

Oceń odpowiedz

Zgłoś do moderacji

~Ewa 20:35:09 | 2012-11-11
Efez znajduje się w Turcji - autor nie napisał o tym. Byłam w Efezie i w pobliskim  pięknym Maryemana. W Maryemana - według wierzeń - przebywała do końca swoich dni Matka Boża, która przybyła tam z Janem. Znajduje się tam kościółek poświęcony Matce Bożej, który odwiedził  też nasz Ojciec święty Jan Paweł II podczas pielgrzymki do Turcji.

Oceń odpowiedz

Zgłoś do moderacji

~Ania 13:03:42 | 2012-11-10
 byłam - wyjątkowe miejsce

Oceń odpowiedz

Facebook @portalDEONTwitter @deon_plYouTube @portalDEONplInstagram @deon_plKontakt

Logowanie

 
Opcja umożliwiająca automatyczne logowanie w serwisie przy kolejnej wizycie. Jest aktywna do momentu wylogowania.
zarejestruj się zapomniałeś hasła?
Zaloguj przez Facebook