ADHD – czym się objawia?

ADHD – czym się objawia?
Coraz częściej słyszymy o ADHD, jak rozpoznać czy naprawdę mamy do czynienia z tym zaburzeniem? (fot. Andrzej Sochacki)
Sabine Bernau

Kryteria diagnozy ADHD określają trzy objawy osiowe:

  • zaburzenia koncentracji uwagi
  • impulsywność
  • nadpobudliwość psychoruchowa

Pomimo poznania chronicznego przebiegu choroby nie zdefiniowano, jak do tej pory, kryteriów diagnozy dla osób dorosłych. Istnieją tylko kryteria diagnozy dla dzieci. A ponieważ pasują one również – z niewielkimi wyjątkami – do osób dorosłych, możemy bez wahania użyć ich do ich diagnostyki. Przy czym należy zwrócić uwagę, że tylko jeden z trzech objawów osiowych – nadpobudliwość psychoruchowa – ulega w przypadku osób dorosłych pewnym modyfikacjom. Aktywność motoryczna zauważalna jest u nich jedynie w formie ruchów stóp lub szybkich ruchów palców. Przeważnie jednak przekształca się w męczące uczucie wewnętrznego niepokoju. Przejście od aktywności motorycznej do niepokoju wewnętrznego dokonuje się często bardzo wcześnie, czasami już na samym początku lub też w trakcie okresu dojrzewania. Centralny objaw choroby, czyli zaburzenie koncentracji uwagi, pozostaje jednak bez zmian.

Podtyp z przewagą nadpobudliwości i impulsywności jest z reguły łatwiej rozpoznawalny niż podtyp o przewadze zaburzeń koncentracji uwagi, który nie wykazuje żadnych objawów zachowania nadpobudliwego, przez co nie rzuca się tak bardzo w oczy, w rzeczywistości jednak osoba taka jest nieobecna duchem. Obraz zaburzenia może określać także podtyp mieszany, powstały z połączenia obu czynników. Wszystkie trzy podtypy należą jednak do tego samego zespołu zaburzeń koncentracji uwagi.

Podtyp nadpobudliwo-impulsywny występuje o wiele częściej u chłopców i mężczyzn. Dziewczynki i kobiety są prawdopodobnie rzadziej obciążone ADHD. Jeśli jednak tak się zdarzy, schorzenie to znacznie częściej występuje u nich jako „podtyp nieuważny bez nadpobudliwości” („marzyciele z ADHD”), przez co mniej rzuca się w oczy. Skutkiem tego dziewczynki ze „spokojnym” zaburzeniem koncentracji uwagi znacznie rzadziej są diagnozowane, przez co również przeważnie zbyt późno poddawane są terapii lub też w ogóle do tego nie dochodzi.

DEON.PL POLECA

Zaburzenia zachowania mogą wystąpić w różnego rodzaju sytuacjach życiowych. Na przykład w domu, w szkole, w miejscu pracy, w czasie wolnym od zajęć, podczas uprawiania sportu bądź przebywania w towarzystwie.

Objawy zaburzenia koncentracji uwagi:

 Dziecko / nastolatek / osoba dorosła

  • często nie dostrzega szczegółów lub zdarzają się mu/jej przeoczenia podczas wykonywania różnych czynności
  • ma trudności z zachowaniem koncentracji uwagi podczas trwającej dłużej pracy lub zabawy;
  • wydaje się nie słyszeć osób, które się do niego/niej zwracają
  • często nie wykonuje w pełni powierzonych sobie zadań i nie potrafi doprowadzić ich do końca
  • często ma problemy z organizacją zadań i pracy
  • unika zadań wymagających dłuższego wysiłku umysłowego lub objawia do nich niechęć
  • często gubi lub zapomina przedmioty, które są niezbędne do wykonania określonych zadań czy czynności
  • rozprasza się pod wpływem bodźców z zewnątrz
  • niekiedy zapomina rzeczy związane z powszednimi czynnościami

W przypadku osób dorosłych szczególnie rzucają się w oczy następujące objawy:

  • brak spokoju i dekoncentracja / rozpraszanie się
  • zaburzenia w zachowaniu, nieumiejętność dostosowania się do pewnych reguł
  • słabo wykształcona umiejętność introspekcji/samoobserwacji
  • sprawiają wrażenie osób „niekooperatywnych”; wydaje się, że chcą robić wszystko po swojemu
  • z reguły obarczają otoczenie winą za własne błędy
  • sprawiają wrażenie osób cierpiących
  • mają ograniczoną umiejętność odnoszenia sukcesów w życiu zawodowym lub społecznym
  • zaburzenia zachowania mają swój początek w okresie dzieciństwa/młodości;zaburzenia zachowania mają charakter stały i przybierają zawsze tę samą formę, nie ograniczając się do pojedynczych epizodów  

 

Dziecko/nastolatek:

  • często porusza dłońmi i/lub stopami, wiercąc się na krześle
  • podczas lekcji często wstaje w sytuacjach wymagających siedzenia
  • często ma problemy z zachowaniem spokoju podczas zabawy lub innych form spędzania wolnego czasu
  • często siedzi jak na rozżarzonych węglach albo zachowuje się jakby było/był „nakręcone/y”
  • często wykazuje nadmierną aktywność motoryczną, której nie da się opanować słownymi poleceniami

Osoba dorosła:

  • wydaje się czytać tekst powierzchownie, wykazuje specyficzną niecierpliwość
  • obarcza swoje otocznie winą za własne problemy
  • ma trudności z przeprowadzeniem do końca powierzonych sobie zadań
  • charakteryzuje się nieprzewidywalnymi, gwałtownymi zmianami nastrojów oraz wybuchami gniewu

Osoba dorosła wykazuje z reguły niewielką aktywność motoryczną, charakteryzuje ją jednak w zamian:

  • niepokój wewnętrzny
  • zachowanie impulsywne bez uwzględniania konsekwencji
  • brak wyraźnie nakreślonego obrazu własnej osoby, celu i planu życiowego

Dziecko / nastolatek / osoba dorosła

  • często przerywa i przeszkadza innym
  • często wyrywa się z odpowiedzią, zanim usłyszy jeszcze całe pytanie
  • z trudem przychodzi mu/jej czekanie na swoją kolej
  • często zbyt dużo mówi
  • charakteryzuje się mocnymi, często zmieniającymi się reakcjami emocjonalnymi
  • często zapomina i nie można na nim/niej polegać (np. w przypadku ustalonych terminów)

Osoby dorosłe uczą się unikać opisanych wyżej problemów. Pozostają tylko objawy szczątkowe:

  • ich zachowanie jest niestosowne w wielu sytuacjach osobistych i społecznych
  • ich relacje z innymi są intensywne, lecz nietrwałe
  • ponadto wykazują skłonność do depresji

Warunkiem zdiagnozowania ADHD u dziecka jest występowanie zachowania nieprawidłowego przed siódmym rokiem życia (w przypadku chłopców, a u dziewcząt często w okresie dojrzewania lub później) oraz utrzymywanie się go dłużej niż przez sześć miesięcy. Kryterium to można jednak uznać za spełnione tylko wtedy, gdy zachowanie nieprawidłowe pojawia się u dziecka znacznie częściej niż u większości jego rówieśników. W przypadku kryteriów diagnostycznych każdorazowo muszą zostać spełnione dwie trzecie z nich.

ADHD nie powoduje żadnych oznak zewnętrznych i w związku z tym nie można dowieść jego istnienia przez badanie wykonywane za pomocą aparatury medycznej. Stąd też wyjątkowa trudność w jego diagnozowaniu. W przypadku ADHD mamy zawsze do czynienia z tak zwaną diagnozą objawową, a to oznacza, że stawia się ją klinicznie na podstawie objawów opisanych lub zaobserwowanych przez osobę diagnozującą. Nie istnieją żadne obiektywne procedury testowe (medyczne, psychologiczne czy związane z aparaturą), za pomocą których możliwe byłoby postawienie diagnozy bez najmniejszych nawet wątpliwości. Dlatego tak wielką wagę przykłada się do solidnego zbadania wszelkich dostępnych danych. Najlepszym rozwiązaniem jest w tym przypadku ścisła współpraca lekarzy różnych specjalności.

Postawienie dokładnej diagnozy jest bardzo pracochłonne i wymaga wielu godzin pracy (wielu wizyt). Poza wywiadem lekarskim, życiorysem, specjalnymi testami (uwagi, umiejętności koncentracji czy inteligencji) dużą role odgrywają relacje przyjaciół, partnerów, rodziców i rodzeństwa. Świadectwa szkolne dostarczają informacji na temat ewentualnych nieprawidłowości w zachowaniu, które pojawiły się być może już w okresie dzieciństwa.

Tworzymy DEON.pl dla Ciebie
Tu możesz nas wesprzeć.

Skomentuj artykuł

ADHD – czym się objawia?
Wystąpił problem podczas pobierania komentarzy.
Nikt jeszcze nie skomentował tego wpisu.