Namiot Karola Wojtyły

W sonecie VI, skierowanym do przyjaciół w Wadowicach, którzy zostali oddzieleni granicą pomiędzy okupacyjną Generalną Gubernią i Reichem (w Wadowicach został wtedy Mieczysław Kotlarczyk, twórca Teatru Rapsodycznego), Poeta też pisze:

 

I jestem w człowieczeństwa psalmicznym Miserere:
wołam tęsknotą ognia, melodią pierwoidącą –
ściany rozwieram ku krzyżom stojącym na tęczach –

Mimo że Poeta pisał wtedy, iż sonety tworzy „w cyprianowym trudzie”, bardziej pozostają one pod wpływem Słowackiego niż Norwida. Pod czyimś wpływem być musiał. Karol Wojtyła nie ulegał wzrastającym wpływom Awangardy, prozaizacji i „urbanizacji” lirycznej wyobraźni. Natomiast niewątpliwy jest również wpływ na jego twórczość Wyspiańskiego i niezwykła wzmagająca się miłość do renesansowego Krakowa. Oto sonet XI:

Z Wawelu po Akropole! Jednością duchy bratam –
Myśl dionizową spod gruzów wiecznego odgrześć teatrum –
– nie szukaj, przechodniu, w rozwalin nadtajgetowych
                                                                         utratach
myśli gotyckiej Platona, empirejskiego wiatru –

Tak się złożyło, że w roku 2001, wystartowawszy spod Wawelu do Rzymu, poleciałem jako reporter w papieskim samolocie do Aten, gdzie na Areopagu Jan Paweł II spotykał się z archimandrytą Aten. Twarzami wszyscy byli zwróceni w stronę wzgórza Akropolu. Słońce skłaniające się ku zachodowi opromieniało jego marmurową doskonałość. Wtedy przypomniał mi się ów werset o „dyjamentowych” krzyżach nad Akropolem z „Renesansowego psałterza”.

 

Sonety pisane wiosną 1939 roku i poprzedzone przedmową mają ton proroczy, a myślenie Poety jest przepojone tak silną wiarą w Chrystusa, że nie można tego przypisywać tylko romantycznej konwencji lirycznej. Jest to niewątpliwie zapowiedzią już niebawem podjętej decyzji o wstąpieniu do seminarium duchownego. Słowacki był ulubionym poetą mającego niewątpliwy wpływ na Karola Wojtyłę Kotlarczyka, a chyba pierwszą sztuką odgrywaną w „Teatrze Rapsodycznym” w podziemiu był „Król Duch”, w którym główną rolę grał właśnie Wojtyła.

 

Cykl sonetów, w który wciela się dusza poety wiosną roku wojny przeczuwająca tragiczne zagrożenie świata w tonie profetycznym, poprzedza też wiersz do zmarłej przedwcześnie matki Emilii, a kończy utwór „... A gdy przyszedł Dawid do ziemi-macierzy swej” (psalm), w którym jest właściwie zawarta wewnętrzna decyzja o ofiarowaniu życia Bogu.

 

Świadkowie chwili, gdy Jan Paweł II zasiadł na placu św. Piotra na tronie papieskim, w czasie hołdu składanego mu przez kardynałów powszechnego Kościoła mieli wrażenie, że czyni to bez jakiejkolwiek tremy. Też tam byłem, ale nie znałem jeszcze „Renesansowego psałterza”, w którym jest podobna sytuacja instynktownie wyczuwana.

 

Warto jeszcze w tym miejscu wspomnieć powszechnie cytowany w Polsce wiersz Juliusza Słowackiego przepowiadający nadejście kiedyś „słowiańskiego pasterza”. Jan Paweł II swojej słowiańskości prawie nigdy po wyborze nie podkreślał. Był pasterzem wszystkich ludzi. Jednak słowiańskość w „Renesansowym psałterzu”, który nosi podtytuł wzięty w nawias „Księga słowiańska”, ma nam coś szczególnego powiedzieć. Chyba to, że poza być może poezją Emila Zegadłowicza, nawiązującą do słowiańskich sentymentów, w taki to sposób wyrażała się w młodym Karolu Wojtyle miłość do Polski i do swojej wadowickiej ziemi, do Beskidów i Tatr, do świątków przydrożnych i rzewnej pobożności ludu. Widoczne to jest, jeśli chodzi o poezję, także tę wiezioną wraz z namiotem w 1979 roku do Rzymu, w dojrzałych wierszach Karola Wojtyły, między innymi w „Myśląc Ojczyzna” i ostatnim wierszu „Stanisław”, którego rękopis Autor ofiarował już po wyborze na papieża kard. Franciszkowi Macharskiemu jako swoisty testament arcybiskupa krakowskiego.

 

 

Od autora
Namiot Ojca Świętego

Poetycka Podróż

Asyż

Rzym

Pompeje

Bazylika

Wielka Pani
Ojczyzna Namiotu Pana
Miłość wyjaśnia
Konsystorz 2007

 

Marek Skwarnick

Namiot Karola Wojtyły

Dom Wydawniczy Rafael

Kraków 2009