Pedagogia ciszy

Cisza jest jednym z najstarszych i najbardziej pożądanych zjawisk w świecie, pomostem łączącym świat zewnętrzny z wewnętrznym. Cisza jest odpowiedzią na potrzebę współczesnego człowieka. Refleksja nad ciszą naznaczona jest całą gamą znaczeń. W tej części pracy zostaną zatem przybliżone podstawowe sposoby definiowania ciszy oraz pojęć jej pokrewnych.

Powstanie tej książki jest przejawem potrzeby dociekań możliwości tkwiących w ciszy jako potencjalnie nośnej kategorii dla teorii i praktyki pedagogicznej. Prezentowane rozważania stanowią swego rodzaju punkt wyjścia do opisu ciszy i wykorzystania jej w procesie dydaktyczno-wychowawczym. Warto podkreślać, jak znacząca jest obecność ciszy w procesie wychowania, szczególnie w sytuacji wszechobecnego hałasu i narastającej nadpobudliwości dzieci i młodzieży.

Pedagogika ciszy - zobacz więcej

Fragment książki:

Rozdział I

PROBLEMATYKA CISZY

W powodzi słów tonie prawda i cisza.

1.       Pojęcie ciszy

Pojęcie ciszy staje się przedmiotem zainteresowania wielu dyscyplin, można je traktować jako kategorię interdyscyplinarną. Zainteresowanie to wynika z realiów życia w dobie przemian, cywilizacji globalnego chaosu wartości, w kulturze hałasu i absurdów. Cisza pojawia się jako pilna potrzeba natury człowieka, w życiu którego rozprzestrzenia się pustka egzystencjalna, frustracja i lęk. Wspomniane zjawisko wymaga refleksji stawiającej problem ciszy w kontekście wychowania i teorii z nim związanych. Niewątpliwie cisza, postulowana jako wartość realizowana w procesie wychowania, odnosi się zarówno do pedagogiki, jak i do psychologii humanistycznej, która wiąże się z podmiotowym byciem i stawaniem się.

Próba określenia ciszy, jej specyfiki, ma swoje słabe i mocne strony. Termin ten, choć używany powszechnie, jest dość wieloznaczny, a nawet mylący. Zdefiniowanie ciszy wydaje się być niełatwe, choć towarzyszy ona człowiekowi w różnych sytuacjach i na różnych etapach jego życia. Cisza obecna jest w otaczającym świecie i ludzkiej osobie, w całej historii i w życiu jednostki. Dla jednych będzie równoznaczna z milczeniem, dla innych pełną wartości rzeczywistością bogato wypełnioną treścią.

Każda nauka posiada kluczowe dla siebie terminy charakterystyczne tylko dla niej, jak również pojęcia przejęte z innych dyscyplin. Terminy te są kluczowe w takim znaczeniu, że bez odwołania się do nich nie można sformułować żadnych istotnych dla tej nauki pytań i twierdzeń. Znaczenie tych określeń ujmowane jest zazwyczaj w definicji, rozumianej jako krótkie, lecz pełne określenie zmierzające do jednoznacznej charakterystyki pewnego przedmiotu. Przedmiotem analiz w ramach tego opracowania jest termin „cisza", powszechnie znany, aczkolwiek równie wieloznaczny jak pojecie „wychowanie", w pedagogice używany raczej w kontekście „bycia cicho". W definiowaniu tego terminu należy uwzględnić jego szeroki zakres i wieloaspektowość:

• Cisza jako przedmiot badań filozofii i pedagogiki - rozumienie ciszy.

• Cisza jako środowisko dla człowieka, który żyje w wielkomiejskim gwarze lub „w naturze", którą sam niszczy, bądź chroni. Cisza jako element ekologii.

• Cisza jako element kultury, obyczajów, zachowań, to określony sposób bycia i obycia zmieniający się wraz z przemijającym czasem.

• Cisza jako pewna metafizyczna rzeczywistość ludzka, związana z narodzinami, istnieniem, śmiercią.

• Cisza jako wartość, zajmująca pewne miejsce w hierarchii wartości, ludzkich możliwości i potrzeb.

• Cisza jako element życia duchowego; poprzez duchowość możemy mieć dostęp do życia wewnętrznego, duchowego.