O przebaczaniu czyli jak uleczyć duszę

Annalisa Giulianini / Wydawnictwo Bratni Zew

O przebaczaniu czyli jak uleczyć duszę
"Bratni Zew"

ZOBACZ TAKŻE

Nie zatruwaj się... Rany niezagojone, ograniczają naszą wolność Jakie korzyści płyną z przebaczenia? Przebaczenie nie jest zapomnieniem krzywd Co utrudnia przebaczenie?

Czym jest przebaczanie?
Dlaczego i w jaki sposób przebaczanie wpływa na nasze życie?
Czy można być szczęśliwym nie potrafiąc przebaczać?
Jakie mechanizmy obronne utrudniają przebaczenie?
Jak przebaczać, prosić o przebaczenie i dostępować przebaczenia?

Książka w oryginalny i niezwykły sposób bada psychologiczne i religijne mechanizmy przebaczania. Wskazuje drogę oraz trudności w odkrywaniu własnej tożsamości chrześcijańskiej. Pomaga w analizie wpływu negatywnych emocji powstałych w wyniku doznanych krzywd i braku przebaczenia. Wpływa na relacje między ludźmi i kryzysy w związkach. Uczy jak przebaczać.

W historii ludzkości nieustająco dochodzi do nadużyć, niesprawiedliwości i niezrozumienia. Każdy ma coś do wybaczenia, a jednak rzadko zastanawiamy się czym tak naprawdę jest przebaczenie, w jaki sposób ta umiejętność rozwija się w człowieku oraz jakie są główne trudności i mechanizmy obronne uniemożliwiające otwarcie się na ten gest.

Z psychologicznego punktu widzenia przebaczanie jest elementem mającym duży wpływ na równowagę i zdrowie psychiczne. W religii chrześcijańskiej uważane jest za jedną z najważniejszych i najbardziej zobowiązujących wartości świadczących o dojrzałości duchowej człowieka. Łatwo się domyśleć, że wierzący człowiek będzie do niego dążył. Dlaczego wobec tego paradoksalnie i wbrew powszechnemu przekonaniu to właśnie wierzący napotka największe trudności we wprowadzaniu go w życie?

Nienawiść często rodzi się z miłości... miłości zawiedzionej, miłości zranionej, miłości zlekceważonej. Szczęśliwa miłość rozchodzi się w powietrzu, lecz miłość zrodzona w bólu zamienia każdy przyjemny zapach w smród. Dla tych wszystkich, którzy walczą o to, by znowu można było poczuć świeżą i lekką istotę życia. Dla tych, którzy jeszcze nie mają sił, by wyruszyć w tę drogę. Dla tego, kto mi wybaczył i dla tego, komu się to nie udało. Dla tego, kto zabarwił moje życie ciepłymi i intensywnymi kolorami... I dla tego, kto wciąż to robi.

Fragment książki:

1. POJĘCIE PRZEBACZENIA

Przebaczenie jest pojęciem bardzo trudnym do wyjaśnienia, a ja nie roszczę sobie prawa, by to zrobić; jednakże uważam za konieczne, na początku niniejszej pracy, wyjaśnić w jakiś sposób, co pod tym pojęciem się rozumie, zważywszy, że termin „przebaczenie" często jest banalizowany w codziennym użyciu. Takie wyrazy jak „łagodność", „pojednanie", „darowanie" i „przeprosiny" uważa się błędnie za jego synonimy, a w ten sposób, często jeszcze zanim człowiek wejdzie na drogę przebaczenia, zostaje ona przed nim zamknięta przez z góry zakładane pojęcia i fałszywe koncepcje.

Czasem można zauważyć, że ludzie wypowiadając się na temat przebaczenia, tak naprawdę odwołują się do pojęcia „odpuszczania", czyli zachowania charakterystycznego dla człowieka, który jest przeciwny poprawianiu i karaniu, natomiast jest za nie przejmowaniem się, zarówno w sensie moralnym i społecznym, jak i sądowym. Zatem często krytykuje się tę wartość wysuwając przeciw niej krytykę, która w wielu przypadkach nie byłaby nawet nieuzasadniona, gdyby nie odnosiła się do innego pojęcia. W każdym razie, uważam, że dosyć zbytecznie jest analizowanie różnic istniejących między pojęciem przebaczenia a tymi wszystkimi pojęciami, które powszechnie uważa się za jego synonimy. W każdym wystarczająco dobrym słowniku będzie można znaleźć to, co tu pomijam. Ograniczę się zatem, w pierwszej części tego rozdziału, do zgłębienia związku między trzema pojęciami, które według mnie są najważniejsze, czyli pamięcią o krzywdzie, pojednaniem i sprawiedliwością. Następnie spróbuję zdefiniować w jakiś sposób czym jest przebaczenie, odwołując się zwłaszcza do tego, co na ten temat mówią różni naukowcy.

1.1. Przebaczenie w porównaniu z innymi pojęciami

Jaki zachodzi związek między pojęciem przebaczenia a pamięcią o otrzymanej ranie? Czy można przebaczyć nie rezygnując z wymogów sprawiedliwości? A ponadto, czy można wybaczyć nie ustanawiając jednak więzi z osobą, która nas skrzywdziła? Przeanalizujemy wspólnie związek przebaczenia z tymi trzema pojęciami, które pozwolą nam wyjaśnić, a równocześnie wzbogacić, definicję tego tematu.

1.1.1. Przebaczenie a pamięć

Pierwszy punkt, jaki zasługuje na zgłębienie to związek istniejący między przebaczeniem a pamięcią o krzywdzie. We wstępie do książki Pascala Ide została przedstawiona taka krótka historia:

„Kiedy nauczyciel chodził do szkoły, jeden z kolegów z klasy traktował go z ciągłym okrucieństwem. Teraz, postarzały i skruszony, udał się do zakonu i został przyjęty z otwartymi ramionami. Pewnego dnia poruszył temat swojego okrucieństwa, lecz nauczyciel wydawał się nie pamiętać. Gość zapytał: «Nie pamiętasz?». Zaś nauczyciel odparł: «Dokładnie pamiętam, że o tym zapomniałem!». W ten sposób obaj wybuchli niewinnym śmiechem" (cytowane w Ide, 1997, s. 5).

W akcie przebaczenia pamięć o krzywdzie jest szczególnie ważna. Często myli się zapomnienie z przebaczeniem, tak że fakt, że nadal się pamięta o krzywdzie, każe nam myśleć, że się nie przebaczyło. Jednakże Monbourąuette zauważa, że błędem jest branie niepamięci za dowód przebaczenia. Przebaczenie natomiast pomaga pamięci wyleczyć się: powoli rana się zabliźnia, pamięć o krzywdzie staje się coraz mniej obecna i obsesyjna, aż nie wywołuje w końcu bólu (por. Monbourąuette, 1999, s. 29-30).

Przebaczyć, znaczy pamiętać przeszłość po to, by ją przyswoić i uczynić z niej część własnej historii. Taka pamięć jest pracą kreatywną, a nie tylko nadaremnym mentalnym powtarzaniem wydarzenia z przeszłości (por. Studziński, 1986, s. 33). Elizondo opowiada jak sam, dorastając ze sloganem „przebaczaj i zapomnij", często doświadczał poczucia winy, ponieważ nie był w stanie zapomnieć doznanych krzywd. Pewnego razu, w Paryżu, przeczytał na pomniku poświęconym Francuzom zmarłym w obozach koncentracyjnych: „Wybaczamy, ale nie zapomnimy nigdy". Był tym oburzony, aż do chwili kiedy zdał sobie sprawę, że w rzeczywistości można naprawdę przebaczyć jedynie pamiętając (por. Elizondo, 1986, s. 93-94). Bowiem, jakie znaczenie miałoby przebaczenie, jeśli można by zapomnieć krzywdę? Nie byłoby potrzebne. Nie można przebaczyć nie będąc świadomym doznanej krzywdy i, zważywszy, że ocena przeszłości jest równoznaczna z pamięcią o niej, nie ma zgodności między przebaczeniem a zapomnieniem. Pamiętanie o krzywdzie jest zatem bolesnym, lecz koniecznym warunkiem przebaczenia (por. Ide, 1997, s. 104).

Zasada Santayany mówi: „Ci, którzy nie chcą pamiętać przeszłości skazani są na popełnianie tych samych błędów w przyszłości". Zatem zapomnienie krzywdy oznacza, że sami możemy dopuścić się takiej samej winy względem kogoś innego; pamięć natomiast nie pozwala, by krzywda została powtórzona i może być nawet źródłem rozwoju, ponieważ czyni nas bardziej wrażliwymi na cudze cierpienia.

„Przebaczam, ale nie zapominam" tłumaczy Monbourąuette, jest to najgorsza propozycja, jeśli ma wskazywać, że nie ufa się już tej osobie, że zawsze pragnie się mieć na baczności; lecz jest dowodem dobrego stanu zdrowia umysłowego, jeśli wskazuje, że przebaczenie nie powoduje niepamięci krzywdy (por. Monbourąuette, 1999, s. 30).

Pisze Christian Duąuoc: „Przebaczenie nie jest zapomnieniem o przeszłości: jest ryzykiem przyszłości innej od tej narzuconej przez przeszłość czy przez pamięć" (Duąuoc, 1986, s. 58). W każdym razie, w niektórych przypadkach, zwłaszcza lżejszych krzywd, w procesie przebaczania może dojść do zapomnienia. Jest to jednak możliwe jedynie dopiero po wykonaniu twórczej pracy pamiętania.